Prokrastynacja w pracy, czyli jak poradzić sobie z odkładaniem na później

Któż z nas choć raz w życiu nie próbował odłożyć czegoś na później? O ile problem ten w przypadku błahych czynności raczej nie skutkuje poważnymi konsekwencjami, o tyle w życiu zawodowym może doprowadzić nawet do utraty pracy. Jak radzić sobie z niebezpieczną tendencją odkładania na potem? Słów parę na ten temat w tekście poniżej.

Prokrastynacja - charakterystyka problemu

Czym tak naprawdę jest prokrastynacja? Sama nazwa pochodzi od łacińskiego terminu 'procrastinatio', oznaczającego 'zwłokę'. Najprościej mówiąc, prokrastynacja to nic innego jak uporczywa tendencja do ciągłego odkładania obowiązków na później. Nie świadczy to jednak wcale o ich niskich ambicjach czy lekceważeniu powierzonych zadań. Wręcz przeciwnie. Najczęściej przypadłość ta dotyka osoby bardzo utalentowane i ambitne, które inni postrzegają w kategoriach 'zdolny, ale leń'. Prokrastynatorzy już na etapie zabierania się do wykonania pracy, mają problemy z rozpoczęciem czynności. Odczuwają wówczas narastający niepokój i brak wiary w siebie. Uciekają przed wykonaniem zadania w obawie przed porażką.

Na świętego Dygdy

Choć zjawisko prokrastynacji znane jest ludzkości nie od dziś, dopiero niedawno psychologowie zaczęli traktować je jako jednostkę chorobową, świadczącą o zaburzeniach osobowości na tle depresyjno-lękowym. Psychologiczne uwarunkowania tej przypadłości widać na typowym, wielokrotnie powtarzanym schemacie, choć nie zawsze uświadomionym osobom znającym problem 'od podszewki':

• etap 1: prokrastynator odczuwa chęć wykonania czynności,
• etap 2: decyduje, że podejmie się jej zrobienia,
• etap 3: w obawie przed porażką, która godzi w osobiste poczucie wartości, prokrastynator odkłada wykonanie czynności,
• etap 4: prokrastynator zaczyna zdawać sobie sprawę, że odkładanie wykonanej czynności może skutkować poważnymi konsekwencjami,
• etap 5: mimo to, wciąż zwleka z zabraniem się do pracy,
• etap 6: swoje działanie usprawiedliwia tysiącem powodów i...
• etap 7: ... wciąż odkłada obowiązki na potem, odczuwając przy tym frustrację i bezsilność,
• etap 8: w końcu, pod wpływem działania silnego stresu, bierze się do wykonania czynności (w skrajnej, patologicznej formie prokrastynacja popycha niektórych do niewykonania zadania),
• etap 9: prokrastynator składa sam sobie i otoczeniu mocne postanowienie poprawy,
• etap 10: po czym szybko o wszystkim zapomina i jeszcze szybciej wdraża mechanizm prokrastynacji przy najbliższej okazji.

Prokrastynacja - plan naprawczy  

Jak widać, problem prokrastynacji jest o wiele bardziej złożony niż mogłoby się na pierwszy rzut oka wydawać. Zaburzenie to sięga swoimi korzeniami samych podstaw psychologii człowieka. Nie oznacza to jednak, że nie można z nim skutecznie się uporać. W zwalczaniu prokrastynacji mogą być pomocne różnorodne środki. Poniżej kilka porad w tym zakresie.

Jak możesz zwalczyć tendencję do odkładania obowiązków na potem?

• pracuj nad samym sobą - choć samodoskonalenie jest okupione ciężką pracą, warto podjąć je ze względu na długofalowe efekty.  Przede wszystkim skup się nad poprawą własnej samooceny po to, aby nie bać się zmierzyć z nowymi wyzwaniami zawodowymi i w odpowiednim momencie stawić czoła problemom;
• rozwijaj się - nie unikaj próbowania nowych rzeczy czy dyscyplin. Każda nowa umiejętność w pewien sposób kształtuje Twoje cechy charakteru i wzmacnia poczucie własnej wartości;
• nie bądź ofiarą własnego perfekcjonizmu - staraj się wykonać powierzone Ci zadanie możliwie dokładnie i starannie, lecz pamiętaj, że nie wszystko musi Ci zawsze wyjść idealnie. Ten punkt wiąże się z jeszcze jedną, omówioną poniżej kwestią;
• daj sobie prawo do porażek - nie da się przejść przez życie, odnosząc wyłącznie sukcesy. Choć to zwycięstwa motywują Cię do wysiłku i podejmowania kolejnych wyzwań, to właśnie porażki czynią Cię silniejszymi. Traktuj niepowodzenia jak lekcję pokory, która sprawia, że nie osiadasz na laurach i wciąż wyznaczasz sobie nowe cele;
• stosuj metodę prób i błędów - bardziej i mniej udane poszukiwania doprowadzą do perfekcji. Jak mówi stare mądre przysłowie: 'człowiek uczy się na własnej skórze'. Nie istnieje jedna, z góry ustalona ścieżka, która zagwarantuje sukces w danej dziedzinie;
• nie bój się własnej niedoskonałości - tylko dzięki działaniu, a nie bezczynności możesz stać się lepszy;
• miej wszystko pod kontrolą - wielu prokrastynatorów lubi mieć kontrolę nad swoim życiem, co jest jednocześnie powodem ich ucieczki przed realizacją bieżących zobowiązań. Możesz tę cechę przekuć w atut, traktując terminowe wykonywanie zadań jako świadomą decyzję, a nie smutną konieczność;
• nagradzaj siebie - w kontrolowaniu własnego zachowania i utrzymaniu motywacji do pracy może być pomocne wykorzystanie działającego w naszym mózgu układu nagrody. Po każdym wykonanym zadaniu  zrekompensuj trudy czymś, co uznajesz za przyjemne. W zależności od indywidualnych preferencji, może by to na przykład spacer, zjedzenie słodkiej przekąski czy chwila z ulubioną lekturą. Ważne, żebyś udowadniał samemu sobie, że podejmowanie trudu po prostu się opłaca;
• skorzystaj z pomocy specjalistów - jeśli czujesz, że Twój problem wymyka się spod kontroli, a starania nie przynoszą rezultatów, możesz zwrócić się do psychologa, który opracuje indywidualny program terapeutyczny i pomoże Ci się uporać z komplikującą życie dolegliwością.

Więcej informacji i cennych wskazówek na temat zwalczania prokrastynacji w pracy i poza nią znajdziesz na portalu Jobs.pl.