Schizofrenia nie musi być wykluczeniem z życia zawodowego

Schizofrenicy stanowią jeden procent populacji - od kilku lat ten stan pozostaje niezmienny. Większość Polaków pytanych o tę chorobę, nie potrafi udzielić konkretnej odpowiedzi. To niewiedza sprawia, ze schizofrenicy są postrzegani przez społeczeństwo - a przede wszystkim przez pracodawców - jako realne zagrożenie. Czy zatem ludzie dotknięci tą chorobą nie mogą pracować?

Kilka słów o istocie choroby

Schizofrenia wciąż stanowi wielkie wyzwanie dla medycyny. Jest najbardziej totalnym zaburzeniem psychicznym i dotyczy wszystkich poziomów funkcjonowania człowieka. Nazwa oznacza dokładnie rozpad umysłu. Do głównych objawów schizofrenii należą:

• zaburzenia myśli i rozumowania - problemy z koncentracją, dezorganizacja, brak skupienia; chory nie potrafi zhierarchizować informacji albo wyrazić tego, co myśli;
• zmienne nastroje, dysforia, drażliwość, spłycenie uczuciowe; 
• problemy z pamięcią;
• urojenia - polegają na fałszywych przekonaniach i sądach; bardzo często schizofrenicy wierzą, że są ofiarami spisku, potrafią rozmawiać z istotami pozaziemskimi - trudno jest przekonać chorego, że jego teorie są błędne.
• omamy - najczęściej słuchowe (nieistniejące głosy), lub wzrokowe (halucynacje);
• negatywne emocje - u chorych często obserwuje się podejrzliwość, utratę motywacji i zainteresowania; zdarza się także, że emocje pojawiają się w niewłaściwych momentach (śmiech bez powodu);
• zaburzenia zachowania - okresy poruszenia (przesadna aktywność), lub otępienia (tzw. katatonia);

Należy jednak pamiętać, że nie wszystkie objawy schizofrenii występują u wszystkich chorych - także u poszczególnych osób ich intensywność jest różna.

Praca dla schizofreników

Na temat schizofrenii krąży wiele negatywnych, w większości niezgodnych z prawdą opinii. Często uważa się, że każdy chory cierpi na rozdwojenie osobowości, jest agresywny, brutalny i niebezpieczny dla otoczenia. Tymczasem takie objawy występują u schizofreników bardzo rzadko i tylko w czasie ostrych napadów. Schizofrenia jest chorobą i można ja kontrolować za pomocą odpowiedniej terapii i leczenia.

Obawy przed zatrudnieniem osoby cierpiącej na schizofrenię wiążą się przede wszystkim z niewiedza pracodawców na jej temat. Psychologowie zapewniają, że więcej niż połowa ludzi dotkniętych schizofrenią, mogłaby pracować zawodowo. Niestety - statystyki pokazują, że tylko 1 procent schizofreników posiada stałe zatrudnienie. Wśród zawodów niewskazanych znajdują się tylko te, które związane są z wielogodzinną koncentracją lub pracą w skupieniu. Schizofrenicy nie mogliby zatem wykonywać zawodów w charakterze maszynisty, zawodowych kierowców czy pilotów.

Przekonanie, że z definicji pracownik ze schizofrenią to zagrożenie dla pozostałych osób to bzdura - stwierdza psycholog Paweł Brzeziński. Każdy pracownik, nawet w pełni zdrowy psychicznie może mieć gorszy dzień, spowodowany na przykład nadmiarem stresu lub złą sytuacją rodzinna - staje się wtedy nerwowy i traci kontrolę nad swoimi emocjami - nie potrzeba do tego choroby psychicznej.

Według psychologów największą przeszkoda dla schizofreników w znalezieniu pracy, jest niewiedza pracodawców. Największe możliwości zatrudnienia dla chorych stwarzają pracodawcy, którzy już mieli styczność ze schizofrenikami - wiedzą, jakie korzyści wynikają z zatrudniania osób chorych. Schizofrenicy przejawiają większe zdolności intelektualne, mają niezwykłą jasność umysłu oraz umiejętności analitycznego myślenia, są ponadprzeciętnie pomysłowi, kreatywni i inteligentni - z łatwością zdobywają wykształcenie wyższe - szczególnie nauki ścisłe oraz kierunki artystyczne. Taki pracownik to cenny nabytek dla rozwijających się firm oraz uczelni wyższych.

Kariera naukowa - nic nie stoi na przeszkodzie

Schizofrenię jest bardzo ciężko zdiagnozować, wiele osób myli jej objawy z objawami depresji psychotycznej. Najbardziej znanym przypadkiem potwierdzonej schizofrenii, zarazem jednym z najbardziej oryginalnych matematycznych umysłów świata był John Forbes Nash - laureat nagrody Nobla w dziedzinie ekonomii. Postać znana miedzy innymi z filmu Piękny umysł; w którym odtwórcą głównej roli był Russel Crowe.

John Nash urodził się w 1928 roku w Blufield - USA. Od dziecka był indywidualistą - izolował się od rówieśników, interesował się chemią i matematyką. Wśród znajomych uchodził za dziwaka - indywidualistę. W 1949 roku, Nash studiując do swojej pracy doktorskiej napisał pracę - "Złożoność prawdziwej algebry", dzięki której, 45 lat później otrzymał nagrodę Nobla.

W 1957 roku Nash poślubił swoją studentkę, rok później przyszło na świat ich dziecko. Od tego czasu stan psychiczny Nasha zaczął się pogarszać. Zaczął leczyć się w prywatnej klinice psychiatrycznej, gdzie zdiagnozowano go jako schizofrenika - prowadził wtedy wykłady w Pirinceton z teorii gier. W 1961 żona Nasha podjęła decyzję o skierowaniu go do szpitala psychiatrycznego. Napisał wtedy książkę, która jest polecana ze względu na cierpienia psychiczne, które przechodził pisząc ją.

Po wielu latach walki z chorobą napisał pracę, którą wysłał na X Światowy Kongres Psychiatryczny. Pomimo schizofrenii Nasha odniósł sukces zawodowy. A o swoim zawodzie powiedział: Nie śmiem twierdzić, że istnieje bezpośrednia relacja pomiędzy matematyką a szaleństwem, ale nie ma wątpliwości, że genialni matematycy cierpią przez swe maniakalne charaktery, urojenia i symptomy schizofrenii.

Nash nigdy do końca nie wyleczył się ze schizofrenii ale do końca pozostał genialnym matematykiem.

Pomoc dla schizofreników

Ludzie chorzy na schizofrenię spotykają się często w życiu codziennym z dyskryminacją i odrzuceniem. Społeczeństwo, prawodawcy, pracodawcy, media i nawet niektórzy lekarze podtrzymują stereotypowe widzenie chorych na schizofrenię jako osób niebezpiecznych, agresywnych i niezdolnych do efektywnej pracy - mówi dr. Andrzej Cechnicki, koordynator polskiego programu "Schizofrenia- Otwórzcie drzwi".

Kampania "Schizofrenia - Otwórzcie drzwi" działa w Polsce od 2000 roku. Jej celem jest poprawa społecznego odbioru schizofrenii i pogłębienie tolerancji w naszym kraju dla osób chorych psychicznie. Bezpośrednim celem programu jest przeciwstawienie się dyskryminacji osób chorych na schizofrenię poprzez edukację wielu grup społecznych - uczniów, kleryków, pacjentów i ich rodzin, psychiatrów i lekarzy rodzinnych. Program nastawiony jest również na bliską współpracę z mediami nad nowym obrazem osoby chorej psychicznie w społeczeństwie.

Kampania jest również odpowiedzialna za tworzenie obiektów rekreacyjnych, cateringowych, które dają zatrudnienie osobom po przejściach psychicznych. Należą do nich, między innymi: Pensjonat i restauracja "U Pana Cogito", Laboratorium Cogito i Centrum Edukacyjne, Firma społeczna Catering - Cogito, Wypożyczalnia rowerów - Cogito.

Stowarzyszenie Ad Vitam Dignam działające w województwie śląskim organizuje dla chorych na schizofrenię grupy wsparcia, posiłki a także zajęcia sportowe. Ułatwia chorym znalezienie pracy i odnowienie kontaktów z przyjaciółmi czy rodziną.

Prowadzone działania dotyczą:

• integracji z otoczeniem,
• aktywizacji społeczno-zawodowej,
• wydłużenia okresów remisji choroby,
• terapii objawów choroby,
• tworzenia wsparcia środowiskowego i rozwijania ruchu samopomocowego wśród osób chorujących psychicznie,
• udzielanie wsparcia rodzinom osób chorujących psychicznie,
• kształtowanie świadomości społeczeństwa w rozumieniu problemów związanych z chorobą psychiczną.

Chorzy na schizofrenię nie zawsze trafiają do szpitali psychiatrycznych. Większość schizofreników wiedzie normalne życie lecząc się i regularnie uczęszczając na terapię. Nie ma zatem powodów aby izolować ich od ludzi zdrowych - szczególnie w pracy mogą wnieść wiele innowacyjnych i kreatywnych rozwiązań.