Prawo do wynagrodzenia za pracę

Pracownik ma prawo do godziwego wynagrodzenia za pracę. Warunki realizacji tego prawa określają przepisy prawa pracy oraz polityka państwa w dziedzinie płac.

W szczególności poprzez ustalanie najniższego wynagrodzenia za pracę - jest to zasada ustrojowa, zawarta w art. 13 kodeksu pracy, nie wyznaczająca bezpośrednio żadnego wynagrodzenia, lecz mająca praktyczne konsekwencje, które są skonkretyzowane w przepisach szczegółowych.

W Polsce obowiązują trzy podstawowe systemy wynagradzania:

1. Czasowy - przewiduje określanie stawek płacy w odniesieniu do liczby jednostek czasu, który pracownik przepracował lub był w gotowości do wykonywania pracy; jednostkami tymi mogą być: godzina, dzień, tydzień, miesiąc. Jest to system wynagradzania stosowany przede wszystkim w sytuacjach, w których trudno jest wymierzyć ilościowo efektywność wykonywanej pracy;
2. Akordowy - według którego pracownik jest wynagradzany na podstawie wydajności pracy, mierzonej ilością wykonanych jednostek produktu, na podstawie obowiązujących u danego pracodawcy norm pracy (zakładowych, branżowych lub ogólnokrajowych). O zmianie normy pracy pracownik powinien zostać uprzedzony 2 tygodnie przed jej wprowadzeniem (art. 83 § 4 kodeksu pracy);
3. Prowizyjny - zakładający, że wynagrodzenie pracownika jest z góry określonym procentem bezpośredniego efektu ekonomicznego jego działalności, np. ilości zainkasowanych pieniędzy lub wartości dokonanych transakcji.

W praktyce żaden z tych systemów nie występuje w czystej postaci, na ogół są to formy mieszane np. czasowo-akordowa, czasowo-prowizyjna. Systemy akordowy i prowizyjny w czystej postaci nie mogą być stosowane ze względu na to, że przerzucałoby to ryzyko gospodarcze na pracownika i pozbawiało go stabilności dochodów z pracy.

Zgodnie z kodeksem pracy wynagrodzenie za pracę podlega szczególnej ochronie. W myśl art. 84 pracownik nie może zrzec się prawa do wynagrodzenia ani przenieść tego prawa na inną osobę.

Niżej przytaczam, na razie bez komentarza, dwa następne artykuły kodeksu pracy, w celu zasygnalizowania jakie są bezwzględne warunki wypłaty wynagrodzeń.

"Art. 85. § 1. Wypłaty wynagrodzenia za pracę dokonuje się co najmniej raz
w miesiącu, w stałym i ustalonym z góry terminie.
§ 2. Wynagrodzenie za pracę płatne raz w miesiącu wypłaca się z dołu niezwłocznie po ustaleniu jego pełnej wysokości, nie później jednak, niż w ciągu pierwszych 10 dni następnego miesiąca kalendarzowego.
§ 3. Jeżeli ustalony dzień wypłaty wynagrodzenia za pracę jest dniem wolnym od pracy, wynagrodzenie wypłaca się w dniu poprzedzającym.
§ 4. Składniki wynagrodzenia za pracę, przysługujące pracownikowi za okresy dłuższe niż jeden miesiąc, wypłaca się z dołu w terminach określonych w przepisach prawa pracy.
§ 5. Pracodawca, na żądanie pracownika, jest obowiązany udostępnić do wglądu dokumenty, na których podstawie zostało obliczone jego wynagrodzenie.
Art. 86. § 1. Pracodawca jest obowiązany wypłacać wynagrodzenie w miejscu, terminie i czasie określonych w regulaminie pracy lub w innych przepisach prawa pracy.
§ 2. Wypłaty wynagrodzenia dokonuje się w formie pieniężnej; częściowe spełnienie wynagrodzenia w innej formie niż pieniężna jest dopuszczalne tylko wówczas, gdy przewidują to ustawowe przepisy prawa pracy lub układ zbiorowy pracy.
§ 3. Obowiązek wypłacenia wynagrodzenia może być spełniony w inny sposób niż do rąk pracownika, za jego uprzednią zgodą wyrażoną na piśmie."


Na podstawie art. 77[4] pkt 1 kodeksu pracy Minister Pracy i Polityki Socjalnej wydał rozporządzenie z dnia 29 stycznia 1998 r. w sprawie najniższego wynagrodzenia za pracę pracowników (Dz. U. Nr 16, poz. 74 z dnia 4 lutego 1998 r.), w którym, w § 1 ust. 1, określił, że od dnia 1 stycznia br. (Dz. U. z 2000 r. Nr 121, poz. 1308) najniższe wynagrodzenie za pracę, przysługujące pracownikom zatrudnionym w pełnym wymiarze czasu pracy, obliczone na podstawie przysługujących im stawek wynagrodzeń zasadniczych i innych składników wynagrodzenia, w tym wartości deputatów wynosi 760 zł miesięcznie. Od tej normy strony stosunku pracy również nie mogą odstąpić.