Działalność zawodowa dzieci poniżej 16 roku życia

Możliwość podjęcia działalności zarobkowej przez dzieci poniżej 16 roku życia obwarowana jest szeregiem uregulowań prawnych o charakterze bezwzględnie obowiązującym. Zasadne jest zatem wskazanie sytuacji, w których występuje możliwość wykonywania pracy bądź innych zajęć zarobkowych przez dziecko zgodnie z art. 304 5 Kodeksu Pracy.

Działalność zarobkowa dzieci poniżej 16 roku życia jako odstępstwo od reguły
Generalną zasadą polskiego prawa pracy jest zatrudnianie osób pełnoletnich powyżej 18 roku życia. Wynika to m.in. z art. 22 § 2 kodeksu pracy, który mówi, iż pracownikiem może być osoba, która ukończyła 18 lat. Granica wieku jest więc warunkiem, od którego prawo uzależnia możność uzyskania przymiotu pracownika (vide postanowienie SN z dnia 22 listopada 1979 roku, sygn. akt: III PZ 7/79).

Wyjątkowo, na zasadach określonych w rozdziale dziewiątym kodeksu pracy, zatrudniani mogą być młodociani powyżej 16 roku życia, lecz jedynie w celu przygotowania zawodowego, które może odbywać się przez naukę zawodu lub przyuczenia do wykonywania określonej pracy.Zgodnie bowiem z art. 190 § 2 kodeksu pracy zabronione jest zatrudnianie osoby, która nie ukończyła 16 lat. Powyższy przepis koresponduje również z art. 65 ust. 3 Konstytucji. Zauważyć jednakże należy, iż uregulowania prawne dotyczące zarobkowania dzieci zostały do Kodeksu Pracy zostały wprowadzone dopiero przez ustawę z 14 listopada 2003 roku, w wyniku implementacji dyrektywy nr 94/33/WE z 22 czerwca 1994 r. dotyczącej ochrony młodych pracowników.

Ograniczenia prawne wykonywania działalności zarobkowej przez dziecko.

W stosunku do dziecka poniżej 16 roku życia ustawodawca rezygnuje z zasady dowolności w nawiązaniu stosunku pracy i wprowadza szereg ograniczeń mających na celu ochronę małoletniego. Po pierwsze, wykonywanie pracy i innych zajęć zarobkowych możliwe jest jedynie na rzecz podmiotu prowadzącego działalność kulturalną, artystyczną, sportową lub reklamową. Ponadto zawarcie umowy wymaga uprzedniej zgody przedstawiciela ustawowego lub opiekuna tego dziecka. Konieczne jest również zezwolenie właściwego inspektora pracy wydane na wniosek "zatrudniającego" podmiotu.

Do powyższego wniosku, oprócz zgody rodziców, załącza się również opinię poradni psychologiczno-pedagogicznej dotyczącą braku przeciwwskazań do wykonywania przez dziecko pracy lub innych zajęć zarobkowych oraz orzeczenie lekarza stwierdzające brak przeciwwskazań do wykonywania przez dziecko pracy lub innych zajęć zarobkowych. Co więcej, jeżeli dziecko podlega obowiązkowi szkolnemu - opinię dyrektora szkoły, do której dziecko uczęszcza, dotyczącą możliwości wypełniania przez dziecko tego obowiązku w czasie wykonywania przez nie pracy lub innych zajęć zarobkowych.

Właściwy inspektor pracy nie wydaje zezwolenia jeżeli wykonywana działalność powoduje zagrożenie dla życia, zdrowia i rozwoju psychofizycznego dziecka lub zagraża wypełnianiu przez nie obowiązku szkolnego. Inspektor pracy cofa również wydane uprzednio zezwolenie na wniosek przedstawiciela ustawowego lub opiekuna dziecka oraz w razie stwierdzenia, że warunki pracy dziecka nie odpowiadają warunkom określonym w wydanym zezwoleniu.

W przedmiocie wydania zezwolenia, które jest decyzją administracyjną, przysługuje odwołania do Okręgowego Inspektora Pracy, a następnie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego oraz ewentualna skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

W tym miejscu warto w związku z tym wyraźnie podkreślić, że dopuszczenie dziecka pracy bez lub wbrew wydanemu zezwoleniu stanowi, zgodnie z art. 283 ust. 9 kodeksu pracy wykroczenie przeciwko prawom pracownika.

Podstawa prawna wykonywania działalności zarobkowej przez dziecko

Z uwagi na fakt, że zatrudnianie na podstawie umowy o pracę osób poniżej 16 roku życia jest zabronione, to podstawę stosunku zobowiązującego może stanowić tu jedynie umowa cywilnoprawna np. umowa zlecenia. Ewentualne mogą wchodzić w grę także inne, szeroko pojęte podstawy zatrudnienia tzw. "działania zarobkowe". Potwierdza to również brzmienie art. 304 5 kodeksu pracy, który mówi o podmiocie prowadzącym dany rodzaj działalności, a nie o pracodawcy.

Wobec powyższego, do umowy w przedmiocie wykonywania czynności przez dziecko poniżej 16 roku życia zastosowanie będą mieć przepisy kodeksu cywilnego, również dotyczące zdolności do czynności prawnych. Dlatego też skoro dziecko poniżej 13 roku życia nie ma zdolności do czynności prawnych, to powyższą umowę z podmiotem "zatrudniającym" zawierają w jego imieniu przedstawiciele ustawowi tj. rodzice lub opiekunowie.

Natomiast dzieci powyżej 13 roku życia, tj. osoby o ograniczonej zdolności do czynności prawnych, mogą zawrzeć umowę samodzielnie, jednakże dla swojej ważności wymaga ona potwierdzenia przez przedstawiciela ustawowego. Nie znajdzie tutaj jednakże zastosowanie art. 22 § 3 kodeksu pracy, albowiem zawierana umowa nie jest umową o pracę.

Powyższe następcze wyrażenie zgody nie uchybia jednak obowiązkowi wyrażenia uprzedniej zgody przez rodzica lub opiekuna prawnego.

adw. Karol Chabowski
www.cjkancelaria.pl