Pan przedszkolanka i Pani mechanik - łamiemy zawodowe stereotypy

Walka z tradycją oraz społecznym przyzwyczajeniem wydaje się być walką z przysłowiowymi wiatrakami. Podział ról w rodzinie, a co się z tym wiąże podział na zawody i zajęcia męskie i damskie, korzeniami głęboko tkwi w kulturze oraz ludzkiej świadomości. Jednak zarówno kobiety, jak i mężczyźni coraz częściej podejmują to wyzwanie w imię pasji i zawodowego spełnienia.

Obecnie jest to zdecydowanie łatwiejsze, niż przykładowo w XIX - tym wieku, gdy do głosu zaczęły dochodzić pierwsze ruchy feministyczne. Kobiety zabiegały o równe traktowanie w różnych sferach życia. Na celu mając przede wszystkim uzyskanie prawa do edukacji, równości politycznej, czy poprawę ekonomicznych warunków życia. Dziś konstytucja RP gwarantuje obywatelom równość we wszystkich dziedzinach życia.

Jak ta ustawowa gwarancja sprawdza się w praktyce?

Prawda jest taka, że w dalszym ciągu trudno jest nam sobie wyobrazić mężczyznę w roli przedszkolanki lub położnika oraz kobietę mechanika, czy kierowcę tira. Jednocześnie obie płcie coraz częściej próbują przebić się przez te zatwardziałe stereotypy. Jest to zjawisko jak najbardziej pozytywne. W dzisiejszych czasach, gdy postęp techniczny znacznie ułatwia nam życie, wybór zawodowej ścieżki uzależniony jest od indywidualnych predyspozycji, upodobań oraz pasji. Oczywiście, żadna maszyna nie zastąpi człowieka i nadal istnieją zawody w których siła mięśni odgrywa główną rolę. Potocznie mawia się również, że feminizm kończy się w momencie, kiedy trzeba wnieść lodówkę na czwarte piętro. Najrozsądniej jest jednak takie podziały traktować z przymrużeniem oka.

W 1996 roku uchwalono ustawę zakazującą kobietom wykonywanie określonych prac, a mianowicie:

• pod ziemią, poniżej poziomu gruntu i na wysokościach;
• wymagające znacznego wysiłku fizycznego i transportu ciężarów oraz wymuszonej pozycji ciała (w przemyśle ciężkim, budownictwie);
• narażające na chemiczne zatrucie lub promieniowanie jonizujące;
• w kontakcie ze szkodliwymi czynnikami biologicznymi;
• niebezpieczne (np. przy materiałach wybuchowych);
• wywołujące wibracje ciała;
• w podwyższonym lub obniżonym ciśnieniu, w mikroklimacie zimnym, gorącym i zmiennym;
• grożące ciężkimi urazami fizycznymi i psychicznymi;

Bądźmy jednak obiektywni. Powyższe wyznaczniki wynikają bardziej z troski o zdrowie kobiet, niż braku społecznej akceptacji na wykonywanie przez nie powyższych prac. Problem dyskryminacji zawodowej nie dotyczy wyłącznie kobiet, mężczyznom również trudno odnaleźć się w typowo kobiecych zajęciach.

Zawody, które mają szansę stać się uniwersalne

Na uniwersytetach w całym kraju kierunki pedagogiczne okupowane są głównie przez płeć piękną. Mężczyzna w roli opiekunki do dziecka lub przedszkolanki wzbudza spore kontrowersje, jednak jest zjawiskiem coraz częstszym. Pomimo tego, że mężczyzna w roli opiekuna dzieci budzi mniejsze zaufanie, niż kobieta (bo sobie nie poradzi, bo ma mniejszy instynkt opiekuńczy, bo z natury jest myśliwym i daleko mu do przedszkolanki). Panowie świetnie radzą sobie z tym nieuzasadnionym mitem i nawiązują z dziećmi wzorowe relacje.

Podobne stereotypy panują wokół zawodu położnika zdecydowanie zdominowanego przez kobiety. Dla rodzącej obecność obcego mężczyzny w tak intymnej dla niej chwili jest sytuacją wysoce niekomfortową. Przeglądając opinie na internetowych forach, zaskakuje stopień złego nastawienia do mężczyzn położników. Panowie są wręcz obrażani i niesłusznie posądzani o złe intencje względem swoich podopiecznych. Uogólnienia to jednak wrogowie wszelkich zmian i postępu, ponieważ wyjątki zawsze się zdarzają, podobnie jak wyjątkowi ludzie, na potwierdzenie tych słów przedstawiam jeden z tych budujących komentarzy: "Miałam na oddziale jednego pana położnika - był najdelikatniejszy ze wszystkich położnych na oddziale. Prowadził szkołę rodzenia i tłumy waliły drzwiami i oknami."

Powyższy wykres prezentuje kierunki studiów, które najczęściej kończą kobiety według statystyk CBOS - u. Jak łatwo zauważyć nie są to kierunki wymagające nadzwyczajnej tężyzny fizycznej, siły, czy umiejętności technicznych. Panie, które funkcjonują w typowo męskich zawodach mają trochę łatwiej. Kobieta w męskim świecie jest traktowana z przymrużeniem oka, otoczona zawsze skorymi do pomocy panami. I tak na pytanie internautki, co inni buszujący w sieci sadzą o jej pomyśle zrobienia prawa jazdy na tira i rozpoczęcia kariery w świecie wielkich aut - czytelnicy (zwłaszcza płci przeciwnej) zareagowali z wielkim entuzjazmem.

Chociaż coraz więcej kobiet pojawia się w polityce, prym tam nadal wiodą panowie. Nie ma znaczenia to, że w zawodzie polityka liczy się głównie elokwencja i siła argumentów, niżeli fizyczna tężyzna. Kobiety w tej dziedzinie nie są traktowane zbyt poważnie, a jeżeli kobieta jest dodatkowo atrakcyjna, stanowi bardziej ozdobę salonów i powód do plotek, niż partnera do równej dyskusji. Kobiety coraz chętniej wskakują także w mundury. Z danych Wojskowej Służby Kobiet z 2010 roku wynika, że 13 - 16 procent etatów w policji pełnią kobiety.

Proces zacierania granic i podziałów na profesje ze względu na płeć jest bardzo żmudny i z pewnością będzie długotrwały. Społeczne role w tym zakresie kształtowały się przez wiele wieków, niemożliwością jest, więc aby zatarły się w jednej chwili. Pocieszająca jest jednak dostrzegalna różnica w podejściu społeczeństwa w stosunku do tego z czym mieliśmy do czynienia na przykład 30 lat temu, kiedy to znaczna część kobiet nie pracowała w ogóle. Powtórzymy zatem jeszcze raz nie płeć ma znaczenie, a indywidualne predyspozycje i pamiętajmy, że podstawą w międzyludzkich relacjach jest tolerancja.

Autor: Katarzyna Rolnik