Praca zdalna - formy, zasady, przepisy

Dlaczego telepraca?

W XXI formy komunikacji z tradycyjnych interakcji "face to face" przeobraziły się w komunikację za pośrednictwem mediów elektronicznych. Rozwój nowych technologii informacyjnych wpływa też na kwestię zatrudnienia w przedsiębiorstwie, modyfikując tradycyjny sposób świadczenia pracy - w siedzibie pracodawcy. Telepraca zmienia istotę pracy, a także rolę pracownika, umożliwiając substytuowanie tradycyjnej przestrzeni pracy w przestrzeń wirtualną.

Z drugiej strony istotną przyczyną rozwoju telepracy jest trudna sytuacja na rynku pracy, wzrost bezrobocia, wysokie koszty pracy i utrzymania w przedsiębiorstwach pracowników stacjonarnych.

Telepraca, czyli co?

Polski kodeks pracy definiuje telepracę jako "pracę wykonywaną regularnie poza zakładem pracy przy wykorzystaniu środków komunikacji elektronicznej". Telepracownik wykonuje pracę we wskazanych wcześniej warunkach i przekazuje pracodawcy wyniki pracy, w szczególności za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej.

Telepracownik, który świadczy pracę na rzecz pracodawcy poza siedzibą zakładu pracy, nie podlega w tak dużym stopniu kontroli, jak pracujący na zasadzie klasycznego stosunku zatrudnienia. W związku z tym pracodawcy przysługuje prawo do kontroli telepracownika. Jednak sposób przeprowadzania kontroli nie może naruszać prywatności zarówno pracownika, jak i jego rodziny np. w sytuacji, gdy praca świadczona jest w domu.

Telepracownicy mają takie same prawa, jak pracujący na terenie siedziby pracodawcy - do podnoszenia swoich kwalifikacji, awansów, czy należytych warunków zatrudnienia. Telepracownik ma również prawo do przebywania na terenie zakładu pracy, korzystania z pomieszczeń firmy, utrzymywania relacji z pozostałymi pracownikami. Telepracownik nie powinien być dyskryminowany zarówno w trakcie wykonywania pracy, jak również po ustaniu stosunku pracy.

Nietypowa forma zatrudnienia?

Telepraca jest złożoną formą zatrudnienia, którą charakteryzuje duża dynamika rozwoju. Z jednej strony można mówić o telepracy, jako jednej z nietypowych form zatrudnienia. Dotyczy to takiej formy organizacji pracy, która charakteryzuje się wykonywaniem większości zadań zawodowych poza zakładem pracy, w szczególności w domu, oraz kontaktowaniem się z pracodawcą i współpracownikami przy użyciu technologii informacyjnej. Z drugiej strony pracownik, który pracuje w sposób tradycyjny - w biurze, w siedzibie pracodawcy, również może świadczyć na rzecz pracodawcy telepracę, ale wówczas ma ona charakter pomocniczy.

Rodzaje telepracy

Istnieje kilka odmian telepracy. W raporcie "E-work 2000", opracowanym przez Komisję Europejską, wyróżniono sześć kategorii telepracy. Do pierwszej zaliczono telepracowników, którzy wykonują w domu pracę co najmniej przez jeden pełny roboczy dzień w tygodniu, w trakcie pracy wykorzystują swój własny komputer, w celu komunikacji z przełożonym bądź współpracownikami używają połączeń telekomunikacyjnych oraz wykonując pracę są albo zatrudnieni, albo samozatrudnieni, jednak w tym drugim przypadku podstawowe miejsce pracy pracownika znajduje się w siedzibie firmy. Telepracownicy mogą być uznani za telepracowników stałych wówczas, gdy wykonują pracę w domu przez ponad 90% swojego łącznego czasu pracy. Jeśli jednak poświęcają mniej niż 90% czasu pracy na wykonywanie telepracy w domu określa się ich jako pracowników zastępczych.

Kolejna kategoria telepracowników to mobilni telepracownicy. Wykonują pracę przez co najmniej 10 godzin tygodniowo, zarówno poza siedzibą firmy, jak i poza domem, czyli np. w podróży służbowej. Oczywiście pracownicy tej kategorii w pracy wykorzystują połączenia komputerowe on-line.

Trzecia kategoria telepracowników to ci, którzy pracują na własny rachunek, a więc albo zatrudnieni przez własną firmę, albo też firmę, w której mają istotny wpływ na zarządzanie. Ci pracownicy w kontaktach z klientami bądź partnerami biznesowymi wykorzystują nowe technologie informacyjne.

Kolejna kategoria dotyczy tych pracowników, którzy wykonują pracę w domu, jednakże w czasie krótszym, niż jeden pełny dzień roboczy w tygodniu. Telepraca jest w ich przypadku raczej dodatkiem. Zwani są oni telepracownikami pomocniczymi.

Istnieje też telepraca wykonywana w centrach lub telechatkach. Tam pracują ci pracownicy, którzy nie chcą pracować w domu, ani tez dojeżdżać do siedziby firmy. Bardzo często takie centra zlokalizowane są na terenach wiejskich.

Ostatni z wyróżnionych typów stanowią systemy mieszane. Do tego systemu można przykładowo zaliczyć pracownika, który dzieli swój czas pracy na pracę w siedzibie firmy, w której komunikuje się ze współpracownikami i przełożonym "twarzą w twarz", "pracę w drodze", kiedy to z klientami komunikuje się przy pomocy środków elektronicznych oraz pracę w domu, przy komputerze, z użyciem nowych technologii informacyjnych.

Unia sprzyja telepracy

Niezależnie od formy organizacyjnej, telepraca, jako jedna z elastycznych form zatrudnienia, przynosząca szczególne korzyści zarówno przedsiębiorstwom, jak i zatrudnionym w nich pracownikom, jest szczególnie promowana przez Komisję Europejską. Rada Europejska na posiedzeniu w Lizbonie w roku 2000 przyjęła plan rozwoju na lata 2000-2010, zgodnie z którym za strategiczny cel Unii Europejskiej uznano stworzenie najbardziej konkurencyjnej i najbardziej dynamicznej w świecie gospodarki opartej na wiedzy, zdolnej do trwałego wzrostu gospodarczego, tworzenia dużej ilości coraz lepszych miejsc pracy oraz większej spójności społecznej krajów unijnych. W planie tym, określanym jako Strategia Lizbońska, telepracę uznano za jeden z bardzo istotnych czynników, który umożliwi osiągnięcie wskazanych celów.

Mimo to jednak wciąż zainteresowanie telepracą wykazują przede wszystkim firmy duże, zatrudniające więcej niż 500 pracowników, rozwijające się, przede wszystkim z udziałem kapitału zagranicznego.