Prawne uwarunkowania zwolnień pracowników wyższego szczebla zarządzania.

Konspekt / główne tezy / plan wystąpienia na konferencji IIR w dniu 5 czerwca 2001 r.: Podział menedżmentu spółek z o.o. i spółek akcyjnych I - członkowie zarządu II - osoby spoza grona członków zarządu

Konspekt / główne tezy / plan wystąpienia na konferencji IIR w dniu 5 czerwca 2001 r.:

Podział menedżmentu spółek z o.o. i spółek akcyjnych

I - członkowie zarządu
II - osoby spoza grona członków zarządu

Ad. I. Członkowie zarządu

Jeden, dwa lub trzy stosunki prawne łączą te osoby z firmą
a. stosunek organizacyjny (korporacyjny, bazowy podstawowy) członkostwa w zarządzie wynikający z faktu powołania do zarządu
b. stosunek prawno pracowniczy (umowa o pracę, wybór)
c. stosunek cywilnoprawny (zlecenie, dzieło - umowy nazwane)
d. kontrakt menedżerski (umowa nienazwana)

Możliwe są 4 sytuacje "zatrudnienia" członka zarządu

1 sytuacja

do pełnienia funkcji członka zarządu wystarczy stosunek organizacyjny, korporacyjny (rzadko spotykane rozwiązanie)

Akt prawny: kodeks spółek handlowych /art. 202 i nast. (sp. z o.o.), 369 i nast. (s.a.) /

Wygaśnięcie mandatu:
1.    jeżeli umowa spółki nie stanowi inaczej, z dniem odbycia zgromadzenia wspólników zatwierdzającego sprawozdanie finansowe za ostatni pełny rok obrachunkowy,
2.    odwołanie /ograniczenie odwołania do ważnych powodów/,
3.    rezygnacja,

2 sytuacja (najczęstsza)

stosunek członkostwa w zarządzie plus stosunek pracy

/stosunek pracy późniejszy, wtóry, równoległy/ - moim zdaniem taka sytuacja powiązania członka zarządu ze spółką nie jest optymalna - najbardziej racjonalna (status członka zarządu jako podporządkowanego pracownika , sprawy socjalne, przynależność związkowa, funkcja ochronna prawa pracy, trwałość stosunku pracy, ochrona przed wypowiedzeniem itd.
-    odwołanie z funkcji członka zarządu - jako uzasadniona przyczyna wypowiedzenia umowy o pracę na czas nieokreślony (wypowiedzenie każdej umowy o pracę na czas nieokreślony winno być uzasadnione, a także zgodne z prawem)
-    umowa o pracę na czas określony - na czas wykonywania funkcji (mandat, kadencja) - rozwiązanie umowy o pracę następuje z chwilą ustania członkostwa w zarządzie.
-    "zwolnienie dyscyplinarne" - bez wypowiedzenia art. 52 § 1 kp
-    wybór jako podstawa nawiązania stosunku pracy na czas pełnienia funkcji - rozwiązanie stosunku pracy następuje z wygaśnięciem mandatu (art. 74 kp).

3 sytuacja

stosunek członkostwa w zarządzie plus stosunek cywilnoprawny
-    zlecenie
-    dzieło
-    umowa o świadczenie usług
-    kontrakt menedżerski (coraz szersze zastosowanie)
zaprzestanie pełnienia funkcji członka zarządu powoduje (w zależności od woli stron zapisanej w umowie) natychmiastowe lub po upływie okresu wypowiedzenia - rozwiązanie stosunku cywilnoprawnego.
Dlaczego kontrakt menedżerski - a nie umowa o dzieło, umowa zlecenia ?

4 sytuacja

dotyczy stosunku członkostwa w zarządzie plus umowa o prace plus kontrakt menedżerski
-    wątpliwości
-    praktyka



Ad. II. Menedżerowie spoza grona członków zarządu

Osoby te nie są związane stosunkiem organizacyjnym członkostwa w zarządzie.

B1 - stosunek prawnopracowniczy (umowa o pracę)
C1 - stosunek cywilnoprawny (umowa nazwana: zlecenie, dzieło umowa o świadczenie usług)
D1 - kontrakt menedżerski ( umowa nienazwana)


1 sytuacja
Stosunek prawnopracowniczy
-    umowa o pracę na czas nieokreślony -wypowiedzenie winno być uzasadnione , a także zgodne z prawem
-    umowa o pracę na czas określony - od ... do ... ; data rozwiązania stosunku pracy
umowa rozwiązuje się z upływem okresu na jaki została zawarta
-    umowa na czas wykonania określonej pracy


2 sytuacja
Stosunek cywilnoprawny (umowa nazwana)
-    na czas oznaczony - sam ustaje
-    na czas nieoznaczony
o    wypowiedzenie natychmiastowe - "w każdym czasie"
o    wypowiedzenie z upływem okresu wypowiedzenia
o    wypowiedzenie z ważnych powodów (art. 746 kc).

3 sytuacja
Kontrakt menedżerski
- wypowiedzenie natychmiastowe lub po upływie okresu wypowiedzenia.


Kryteria zwolnień

Umowa o pracę
- dużo surowsze wymagania dla menedżerów niż dla pracowników szeregowych - szerokie orzecznictwo SN

Kontrakt menedżerski
- względy merytoryczne (uzasadnione)
- względy pozamerytoryczne

Odprawy

Kiedy przyznawane ?
Z jakich przyczyn ?
W jakiej wysokości ?
Czy na podstawie umowy o pracę czy kontraktu menedżerskiego ?
Czy w przypadku sporu sądowego menedżer płaci wpis ?
Czy istnieje możliwość uniknięcia opodatkowania podatkiem dochodowym ?

Uwaga!
Większość wyżej wymienionych zagadnień została omówiona w moich książkach "Kontrakty menedżerskie oraz inne umowy cywilnoprawne o świadczenie pracy" Wydawnictwo Librata 2000, a niektóre w Komentarzu do Kodeksu pracy - Wydawnictwo Zrzeszenia Prawników Polskich Warszawa 1999 pod redakcją Sędziego Sądu Najwyższego Marii Teresy Romer