PESEL przed pierwszą rozmową? Skan dowodu 'do przygotowania umowy', choć nikt jeszcze nie zaproponował pracy? W tym momencie kandydat powinien zatrzymać proces i sprawdzić, kto naprawdę stoi po drugiej stronie.
Ogłoszenie może wyglądać całkowicie wiarygodnie. Oszust wykorzystuje nazwę prawdziwej firmy, kopiuje opis stanowiska i prowadzi rozmowę tak, jak zrobiłby to zwykły rekruter. Dopiero później pojawia się prośba o PESEL, skan dowodu, przelew lub polecenie uzupełnienia danych w nieznanym formularzu.
Znasz to uczucie, gdy po godzinie 14:00 wskazówki zegara zdają się zwalniać, a proste zadania biznesowe wymagają nadludzkiego wysiłku? Spadek energii, senność i wzrok uciekający w stronę zegarka czy ekranu smartfona to codzienność w wielu firmach. Większość menedżerów upatruje przyczyn w przepracowaniu lub braku snu u pracowników. Tymczasem najnowsze badania z zakresu ergonomii pracy wskazują na znacznie prostszego - i łatwiejszego do wyeliminowania - winowajcę.
Dobrze zorganizowane stanowisko pracy wpływa na wyniki bardziej, niż często zakładają managerowie. Kiedy pracownik nie szuka ładowarki, nie plącze się w kablach i ma pod ręką najpotrzebniejsze akcesoria, pracuje szybciej, spokojniej i z mniejszym obciążeniem poznawczym. Zamiast tracić energię na drobne przeszkody, może skupić się na zadaniach. To szczególnie ważne w modelu hybrydowym, gdzie biuro powinno wspierać rytm dnia, a nie go komplikować.
Kolejny kubek do kawy, notes czy drobiazg biurowy zwykle nie wywołują już większych emocji. Gdy wybierasz prezent dla działu HR, lepiej postawić na coś, co pozwala naprawdę docenić zaangażowanie osoby odpowiedzialnej za ludzi, atmosferę i zasoby ludzkie. Dobry upominek dla pracownika HR może być symboliczny, ale nie powinien sprawiać wrażenia przypadkowego. Liczą się wysoka jakość, estetyka oraz jasny komunikat: widzimy Twoją pracę i chcemy to pokazać.
PESEL przed pierwszą rozmową? Skan dowodu 'do przygotowania umowy', choć nikt jeszcze nie zaproponował pracy? W tym momencie kandydat powinien zatrzymać proces i sprawdzić, kto naprawdę stoi po drugiej stronie.
Ogłoszenie może wyglądać całkowicie wiarygodnie. Oszust wykorzystuje nazwę prawdziwej firmy, kopiuje opis stanowiska i prowadzi rozmowę tak, jak zrobiłby to zwykły rekruter. Dopiero później pojawia się prośba o PESEL, skan dowodu, przelew lub polecenie uzupełnienia danych w nieznanym formularzu.
Nazwa pracodawcy zgadza się, logo wygląda znajomo, a opis stanowiska można znaleźć w innych ogłoszeniach. To nadal nie potwierdza, że wiadomość wysłała osoba związana z firmą. Oszust może skopiować ofertę, założyć podobną domenę i poprowadzić rozmowę tak, by przypominała zwykłą rekrutację.
Podejrzana prośba często pojawia się dopiero w kolejnym kroku. 'Rekruter' informuje, że nabór trzeba szybko zamknąć, i wysyła formularz do uzupełnienia danych, link do panelu albo prośbę o zdjęcie dokumentu w celu 'potwierdzenia tożsamości'.
Test, formularz czy rozmowa online mogą być normalnym etapem rekrutacji. Problem zaczyna się wtedy, gdy kandydat ma podać informacje, które nie są potrzebne do oceny jego doświadczenia i kwalifikacji.
Kodeks pracy pozwala pracodawcy żądać od osoby ubiegającej się o zatrudnienie m.in.:
Dlatego w standardowym CV wystarczają zazwyczaj imię i nazwisko, telefon lub e-mail, doświadczenie, edukacja, umiejętności oraz - gdy jest potrzebne - portfolio lub profil zawodowy.
Na tym etapie nie trzeba wpisywać numeru PESEL, serii i numeru dowodu, dokładnego adresu zameldowania, numeru rachunku ani dołączać skanu dokumentu tożsamości.
Dodatkowe dane mogą być potrzebne po podjęciu decyzji o zatrudnieniu. Czym innym jest jednak przekazanie ich zweryfikowanemu pracodawcy przy formalizowaniu umowy, a czym innym wysłanie ich nieznanej osobie po jednej wiadomości.
Fałszywa rekrutacja często udaje wyjątkowo sprawny proces. Kandydat słyszy, że firma ma wielu chętnych, decyzja zapadnie jeszcze tego samego dnia, a do zamknięcia formalności brakuje tylko jednego dokumentu.
Szczególnie podejrzane są komunikaty:
Prawdziwy pracodawca może prowadzić rekrutację szybko. Nie powinien jednak wymagać, aby kandydat pod presją wysyłał wrażliwe dane osobie, której tożsamości nie da się potwierdzić.
Samo znalezienie firmy w wyszukiwarce nie wystarczy. Trzeba zweryfikować konkretną ofertę i konkretną osobę prowadzącą rozmowę.
Sprawdź zakładkę 'Kariera' oraz oficjalne profile firmy na portalach rekrutacyjnych. Brak ogłoszenia nie przesądza o oszustwie, ale powinien zwiększyć ostrożność, zwłaszcza gdy pojawia się prośba o dokumenty.
Nazwa nadawcy może wyglądać poprawnie, ponieważ można ustawić ją dowolnie. Znaczenie ma domena znajdująca się po znaku '@'.
Sygnałem ostrzegawczym są:
Kandydat powinien wiedzieć, komu przekazuje informacje, w jakim celu będą używane i jak długo mają być przechowywane. Brak tych informacji nie dowodzi automatycznie oszustwa, ale wymaga wyjaśnienia przed przesłaniem dokumentów.
Nie dzwoń wyłącznie pod numer podany w podejrzanej wiadomości. Znajdź centralę lub dział HR na oficjalnej stronie firmy i zapytaj, czy taka rekrutacja rzeczywiście trwa.
Gdy pierwszy kontakt odbywa się telefonicznie, numer można również sprawdzić w serwisie InfoNumer.pl. Opinie użytkowników nie potwierdzają tożsamości rekrutera, ale mogą pokazać, że ten sam numer był wcześniej zgłaszany jako spam, podszywanie się pod firmę albo próba wyłudzenia danych.
Przejście z portalu pracy na e-mail nie jest niczym nietypowym. Ryzyko rośnie, gdy kandydat trafia do nieznanego panelu, który wymaga danych niezwiązanych z oceną kwalifikacji.
Test rekrutacyjny nie powinien wymagać:
Podejrzenia powinien wzbudzić także plik instalacyjny przesłany jako 'aplikacja do rozmowy' albo 'program pracowniczy'. Narzędzia potrzebne do spotkania najlepiej pobierać samodzielnie z oficjalnej strony producenta lub sklepu z aplikacjami.
Zagrożeniem może być również załącznik opisany jako umowa, formularz onboardingowy lub szczegółowa oferta. Jeśli pochodzi od osoby, której tożsamości nie udało się potwierdzić, nie należy otwierać go w pośpiechu.
Nie trzeba czekać, aż cały proces zacznie wyglądać podejrzanie. Już kilka niespójności wystarczy, żeby wstrzymać kontakt i sprawdzić pracodawcę innym kanałem.
Zrób to szczególnie wtedy, gdy:
Prośba o potwierdzenie tożsamości rekrutera nie jest brakiem profesjonalizmu. Rzetelna firma powinna bez problemu wyjaśnić, kto prowadzi nabór, po co zbiera określone dane i jak je zabezpiecza.
Najpierw należy przerwać kontakt i zachować dowody: ogłoszenie, wiadomości, numery telefonów, adresy e-mail, linki oraz zrzuty ekranu.
Jeśli kandydat podał hasło lub zalogował się przez podejrzaną stronę, powinien natychmiast zmienić hasło w prawdziwej usłudze i włączyć uwierzytelnianie dwuskładnikowe. To samo hasło trzeba zmienić także w innych miejscach, w których było używane.
Fałszywą ofertę należy zgłosić portalowi pracy. Phishing, podejrzaną stronę lub złośliwy plik można przekazać do CERT Polska, a podejrzenie przestępstwa - policji.
Po wysłaniu numeru PESEL lub skanu dokumentu warto rozważyć zastrzeżenie PESEL. Dalsze kroki zależą od tego, jakie informacje trafiły do oszusta. Szerzej opisuje je InfoNumer - partner tego materiału - w poradniku 'Kradzież tożsamości przez ofertę pracy. Jak nie oddać danych oszustowi?'.
Jeśli po jednej rozmowie ktoś prosi o PESEL, skan dowodu albo przelew, nie wysyłaj nic więcej. Znajdź firmę samodzielnie i potwierdź rekrutację przez numer lub adres podany na jej oficjalnej stronie. Do tego czasu traktuj kontakt jako niezweryfikowany.
Niemcy
Wielka Brytania
Holandia
Irlandia
Norwegia
Szwajcaria